LAFAEK Ki’ik
- Audiénsia-alvu
- Labarik pre-eskolár no klase 1–2
- alkansa
- Liu 111.000 kanorin

CARE iha Timor-Leste & Mídia Aprendizajen LAFAEK
“Aprendizajen ne’ebé liga eskola, família no komunidade”
Kona-ba CARE iha Timor-Leste
CARE iha Timor-Leste hanesan konfederasaun global ne’ebé kompostu husi organizasaun nasional independente sira iha nasaun oin-oin. CARE servisu iha Timor-Leste dezde 1994. Nia programa foka ba edukasaun, saúde, hakbiit ekonomia feto, no hakbiit feto sira ninia lian inklui asistensia umanitária.
Dadus ne’e inklui komunidade sira iha área rurál no remota, no mós funsionáriu sira-ne’ebé servisu iha Dili no iha munisípiu sira iha rai-laran tomak.
CARE hahú nia atividade iha Timor-Leste nu’udar parte husi CARE Indonesia, no iha 2000 sai eskritóriu independente. Iha 2008, responsabilidade jestaun transfere husi CARE Canada ba CARE Australia.
Ho kompromisu ba dezenvolvimentu sustentável no resposta umanitária, CARE servisu iha área agrikultura, redusaun risku dezastre, edukasaun, saúde komunitária, nutrisaun, no saneamentu. Inklui asuntu transversal sira hanesan igualdade jéneru no inkluzaun. Programa sira-ne’e mós apoia dezenvolvimentu kapasidade, asesu ba informasaun, konstrusaun pás, infraestrutura rurál, empregu, no partisipasaun feto no labarik-feto.
CARE kontribui ba resposta umanitária durante krize iha 1999 no 2006, impaktu El Niño iha 2014–2017, inundasaun iha Abríl 2021 no pandemia COVID-19.
Durante krize 2006, CARE responde ba nesesidade komunidade dezlokadu iha Dili liuhusi apoiu ba jestaun akampamentu, koordenasaun umanitária, fornesimentu bee, protesaun labarik no partilla informasaun esensiál ba populasaun afetada husi violénsia.
Dezde 2008, CARE implementa ona liu projetu dezenvolvimentu no umanitáriu 100, iha kolaborasaun ho parseiru liu 44, no ho apoiu husi doadór no parseiru internasionál sira.
Inisiativa sira-ne’e inklui Mídia Aprendizajen LAFAEK, projetu edukasaun ba tempu naruk ne’ebé nia dezenvolvimentu hahú iha 2000 no nia revista dahuluk distribui iha inísiu 2001.
Husi revista ida ba labarik, LAFAEK dezenvolve sai programa mídia edukasionál ne’ebé abranje konteúdu online no revista haat ba kanorin, manorin, no komunidade. LAFAEK nia alkansa to’o 47% husi populasaun Timor-Leste, hodi haluan asesu ba materiál aprendizajen no informasaun iha lian Tetun.
“Ami hakarak mundu ida-ne’ebé nakonu ho esperansa no igualdade, iha ne’ebé pobreza hetan ona solusaun no ema hotu moris iha dignidade no seguru.”
CARE sai nu’udar parseiru globál ida iha movimentu mundiál atu halakon ki’ak. CARE koñesidu iha fatin hotu-hotu tanba nia kompromisu metin atu defende dignidade umana.
Salva Moris
Liuhusi asaun umanitária no resposta ba emerjénsia, ho atensaun espesiál ba nesesidade feto no populasaun marjinalizadu sira, sai sentru ba ami-nia servisu.
Hasa’e Impaktu
Liuhusi aprendizajen no dezenvolvimentu parseria, atu haboot métodu sira-ne’ebé provadu ona atu hamenus ki’ak.
Kria Mudansa ho Durasaun Naruk
Fó solusaun inovativu no uza instrumentu dezenvolvimentu sustentável atu hamenus risku no kria reziliénsia.
“CARE hala’o servisu iha mundu tomak atu salva ema nia moris, halakon ki’ak.”
Ami-nia foku
CARE tau feto no labarik-feto sira sai sentru iha ami-nia servisu, tanba ami hatene katak ita sei labele halakon ki’ak se ema hotu-hotu la hetan direitu no oportunidade hanesan.
Aprendizajen ne’ebé liga eskola, família no komunidade
Mídia Aprendizajen LAFAEK mak inisiativa edukasionál husi CARE iha Timor-Leste. Dezde 2001, LAFAEK fó materiál aprendizajen ho kualidade iha lian Tetun ba eskola, família no komunidade iha nasaun tomak. Projetu ne’e dezenvolve atu responde ba falta materiál leitura ne’ebé apropriadu ba idade labarik no relevante ho realidade lokál, liuliu iha área rurál no remota.
Nu’udar parte husi CARE nia kompromisu ba edukasaun no justisa sosiál, LAFAEK promove literasia, numerasia, pensamentu krítik, igualdade jéneru, koñesimentu kona-ba saúde, responsabilidade ambientál no inkluzaun sosiál. Liuhusi konteúdu sira-ne’e, LAFAEK mós apoia bem-estar no lideransa feto no labarik-feto, no enkoraja família atu partisipa iha labarik nia aprendizajen.
Liu ona dékada rua, LAFAEK dezenvolve husi revista ida ba labarik, Lafaek ba Labarik, ba plataforma mídia edukasionál ne’ebé inklui revista haat no konteúdu dijitál. CARE iha Timor-Leste implementa LAFAEK iha parseria ho Ministériu Edukasaun no ho apoiu husi Ministériu Negósiu Estranjeiru no Komérsiu Nova Zelándia. LAFAEK nia konteúdu aliña ho kurríkulu nasionál no prioridade dezenvolvimentu komunidade.
Atu responde ba nesesidade aprendizajen iha etapa no kontestu oin-oin, LAFAEK publika revista haat, ho edisaun tolu kada tinan ba revista ida-idak. Konteúdu iha website ofisiál komplementa revista impressa no haluan oportunidade ba asesu informasaun edukativa.
Revista sira-ne’e komplementa malu: revista ba labarik no kanorin haforsa aprendizajen; revista ba manorin apoia prátika hanorin; no revista ba komunidade ajuda família aplika koñesimentu iha moris loroloron.
Atu asegura katak materiál sira relevante, klaru no útil, LAFAEK servisu hamutuk ho parseiru sira, halo pre-teste no kontinua rona komunidade nia hanoin no nesesidade. Iha tempu hanesan, LAFAEK integra asuntu transversal sira hanesan Igualdade Jéneru, Protesaun Labarik, Akuntabilidade, Inkluzaun no Salvaguarda iha konteúdu hotu-hotu ne’ebé dezenvolve, atu promove valór pozitivu no mudansa sustentável iha komunidade.
LAFAEK kolabora ho Ministériu Edukasaun no parseiru sira atu asegura konteúdu aliña ho kurríkulu nasionál no nesesidade audiénsia.
Konteúdu testa ho kanorin, profesór no inan-aman iha área urbana no remota, atu asegura katak klaru, atrativu no apropriadu.
LAFAEK rona komunidade nia komentáriu, esplika tópiku tékniku no diskute oinsá aplika aprendizajen iha moris loroloron.
Hamutuk ho eskola, família no parseiru sira, LAFAEK liga aprendizajen iha sala-aula ho aprendizajen iha uma-laran no komunidade.
LAFAEK sai rekursu edukasionál importante iha Timor-Leste, liuliu iha área sira-ne’ebé asesu ba livru no materiál aprendizajen sei limitadu. Peskiza no avaliasaun sira hatudu katak kanorin, manorin no família sira uza no konfia ba LAFAEK ho nível aas.
Avaliasaun ne’e mós identifika relasaun pozitivu entre envolvimentu ho materiál LAFAEK no mellora iha rezultadu literasia. Rezultadu sira-ne’e hatudu katak LAFAEK relevante nu’udar rekursu ne’ebé apoia aprendizajen iha eskola no iha uma.
Empreza Sosiál LAFAEK
LAFAEK nia Futuru no Sustentabilidade
Atu kontinua servisu ne’e ba tempu naruk, CARE define planu atu transforma LAFAEK ba empreza sosiál ida. Modelu ne’e propoin atu jere reseita própria hodi komplementa apoiu husi doadór sira no hamenus dependénsia ba finansiamentu esternu.
Kompromisu prinsipál mak kontinua fó materiál gratuitamente ba eskola no komunidade iha área remota liu no ho kondisaun desfavoresida. Tanba ne’e, modelu propostu kombina reseita própria ho subsídiu husi doadór sira, atu sustentabilidade finanseira bele kontinua apoia LAFAEK nia objetivu sosiál.
Planu orijinál preve tranzisaun jestaun husi CARE ba Empreza Sosiál LAFAEK, nu’udar organizasaun lokál ho governasaun no jestaun Timoroan, durante períodu tinan lima, husi 2020 to’o 2024. Maski kalendáriu tranzisaun ne'ebé planeadu labele realiza tuir tempu tanba pandemia COVID-19, CARE no ekipa LAFAEK kontinua komprometidu atu realiza visaun ida-ne'e no estabelese empreza sosiál sustentável ida ne'ebé jere no lidera husi Timoroan sira rasik ba futuru.
Vizaun
Sai lider iha área mídia no komunikasaun atu promove mudansa sosiál iha Timor-Leste.
Misaun
Hamutuk ho eskola, família, komunidade no parseiru sira, LAFAEK kontinua haforsa aprendizajen no haluan asesu ba informasaun ho kualidade iha lian Tetun. Ho kompromisu ba igualdade no inkluzaun, LAFAEK kontinua kria oportunidade atu labarik no komunidade sira bele aprende, dezenvolve sira-nia potensial, no kontribui ba futuru Timor-Leste ne’ebé di’ak liután.