Proteje labarik sira online
Orientasaun prátiku ba inan-aman, kuidadór no mestre sira atu hamenus risku online, harii hábitu seguru, no ajuda labarik sira sedu bainhira buat ida la'o sala.
Labarik sira moris online lorloron. Sira aprende, halimar, ko'alia, haree, fahe, no esplora iha espasu dijitál sira. Ne'e fó oportunidade, maibé mós fó risku ne'ebé sira la sempre mature o suficiente atu reconhece ka jere rasik.
Tanba sa mak adultu informadu importante
Labarik sira la presiza de'it dispozitivu no regra. Sira presiza adultu informadu iha sira-nia leet. Inan-aman no mestre sira dala barak mak ema dahuluk ne'ebé nota bainhira buat ida la loos, esplika saida mak comportamentu seguru, no intervém antes problema ida sai grave.
Labarik sira presiza adultu konfiadu
Se labarik ida sente moe, pressiona, ka ta'uk online, nia sei ko'alia liu ba adultu ne'ebé hakmatek, informadu, no fasil atu aproxima.
Mestre sira bele nota padrão sedu
Mestre sira dala barak nota bullying, distraisaun, mudansa emosionál, ka partilha aat antes família nota. Mestre informadu bele responde sedu no ho konfiansa.
Adultu sira molda hábitu online
Labarik sira aprende hosi adultu sira. Se adultu sira komprende privasidade, oversharing, password, no respeitu online, labarik sira sei aprende buat hanesan.
Tanba sa mak importante agora
Labarik ida bele seguru iha uma maibé sei vulnerável online. Adultu sira presiza komprende o suficiente atu orienta, nota, no responde.
- Labarik sira bele la reconhece grooming, scams, ka manipulasaun to'o bainhira sira hetan ona presaun.
- Sira dala barak la komprende informasaun hira mak foto, vídeo, ka post ida bele revela.
- Sira bele subar problema tanba ta'uk kastigu, kulpa, ka lakon asesu ba dispozitivu.
- Danu online bele afeta konfiansa, aprendizajen, toba, amizade, reputasaun, no seguransa iha moris loloos.
Matadalan interativu ba prátika loos
Guia ida-ne'e fó atividade prátiku, conversa starters, privacy checklist, no senáriu red-flag atu prátika ho grupu idade diferente.
Saida mak ita sei aprende iha pájina ida-ne'e
Password forte, multi-factor authentication, atualizasaun, no trava ekran.
Akordu simples, expetativa sira, no rotina sira ne'ebé hamenus risku la halo teknolojia sai funu constante.
Foto seguru liu, limite lokasaun, detallu pesoál, no sinais katak labarik ida presiza ajuda.
Lista adultu ho etapa 8
- Uza fraze-xave úniku ba konta ida-idak. Loke MFA ba email, banku, rede sosiál no loja aplikasaun.
- Mantein dispozitivu sira atualizadu. Habilita atualizasaun automátika ba telefone, tablet, laptop no browser sira.
- Hatur kódigu-pasajen ka biométriku no trava automátika menus husi minutu 1. Habilita Find My Device.
- Kria Akordu Teknolojia Família nian ka regra dijitál sala aula nian.
- Hatur kontrolu inan-aman apropriadu ba idade iha dispozitivu, loja aplikasaun no aplikasaun importante sira. Reviza regularmente.
- Hametin privasidade iha aplikasaun sosiál. Limita sé maka bele manda mensajen, marka ka haree story, no hamate precise location.
- Ko'alia sedu no beibeik kona-ba scams, grooming, bully no presaun atu fahe imajen. Mantén konversa loke.
- Halo backup ba foto importante sira no serbisu eskola nian. Hatene oinsá atu restaura dispozitivu se presiza.
Regra adisionál ba seguransa labarik iha mundu online
Risku barak mosu hosi informasaun ne'ebé fahe de'it hanesan normal. Detallu ki'ik sira-ne'e hamutuk bele revela buat barak liu duké ema pensa.
Keta fahe lokasaun atual
Keta posta iha ne'ebé labarik ida iha agora, eskola ne'ebé nia ba, desportu ne'ebé nia halo, ka fatin ne'ebé nia ba beibeik. Padrão rotina bele uza hosi ema estranjeiru.
Hanoin molok posta foto
Foto bele hatudu uniforme eskola, naran rua, númeru uma, númeru kareta, landmark, ka sinal iha kotuk. Haree imajen tomak uluk.
Evita fahe oráriu
Keta posta tempu lori ba eskola, atividade depois escola, aula extra, planu viajen, ka bainhira labarik sira hela mesak.
Limita detallu pesoál
Hanorin labarik sira atu labele fahe naran kompletu, idade, eskola, telefone, enderesu, password, ka informasaun privadu família nian iha jogu, chat ka komentáriu.
Akordu dijitál família ka sala aula nian — pontu inísiu
Dispozitivu sira uza iha fatin partilhadu se bele, liuliu ba labarik ki'ik sira.
Husu-molok-klik: link, download, no oferta 'gratuita' sira presiza haree hosi adultu ka mestre ida.
Pauza–Hanoin–Hatete: se mensajen ida sente urjente, segredu, ka ameasadu, hatudu ba adultu ida.
Labele fahe detallu pesoál hanesan naran kompletu, eskola, enderesu, telefone, ka lokasaun atual.
Kontrolu sira hamenus risku maibé la perfeitu. Sira di'ak liu bainhira hamutuk ho konversa, fiar, no revizaun regulár.
Kontrolu inan-aman no setting konta — matadalan lalais
- Setting dispozitivu: filtru konteúdu, limite app, tempu ekran, no restrisaun kompras.
- Loja aplikasaun: presiza aprovasaun ba instalasaun no kompras iha aplikasaun.
- Wi-Fi/router uma nian: family filtering no oráriu bainhira disponivel.
Scams, grooming, no mensajen ne'ebé 'di'ak liu atu sai loos'
- Kuidadu ho pedidu osan, kódigu, prémiu, giveaway, ka oferta servisu derepente. Verifika liu hosi kanál seluk.
- Hanorin labarik sira atu labele fahe imajen privadu. Se hetan presaun, ameasa, ka blackmail, para no hatete kedas ba adultu ida.
- Rai evidénsia hanesan screenshot no URL. Relata iha aplikasaun no blokeia konta.
Sinais alerta ne'ebé adultu sira tenke nota
- Labarik ida derepente subar tela, muda humor depois online, ka sai segredu liu kona-ba kontaktu ida.
- Kolega 'foun' ida muda lalais konversa ba private message ka husu segredu.
- Mensajen sira sai sexual, manipulativu, pushy, ka husu imajen, osan, ka hasoru malu.
- Labarik ida ta'uk atu hetan kastigu no la hakarak hatete saida mak akontese.
Wi-Fi públiku — kuidadu
- Prefere hotspot dadus móvel ba login. Evita banku iha Wi-Fi kafé nian.
- Sai depois uza no hamate auto-connect iha dispozitivu labarik sira nian.
Se buat ida la'o sala
- Suporta uluk. Hakmatek no agradese ba labarik tanba nia hatete ba ita.
- Halibur evidénsia ho seguru: screenshot, URL, username, oras.
- Troka password, ativa MFA, no sai hosi sesaun sira seluk.
- Blokeia no relata iha aplikasaun ka plataforma.
- Kontaktu telekomunikasaun, eskola, banku ka autoridade lokál se iha osan, ameasa, ka detallu identidade envolvidu.
Rekursu no orientasaun gratuita
Matadalan ofisiál sira-ne'e hatudu setting etapa-ba-etapa no pontu ko'alia nian ba família no edukadór sira.
- Protect your children online — Australian Cyber Security Centre (ACSC)
- Secure your user account (inklui parental controls) — ACSC
- eSafety Guide — apps, jogus no sites komún sira
Pájina ida-ne'e fo orientasaun orijinál Lafaek no link ba ACSC/eSafety ba aprendizajen adisionál.
Download poster/lista verifikasaun uma nian (sei mai iha tempu badak)